Cookievoorkeuren
InstellingenIk ga akkoord

Belangrijkste trends in de installatiemarkt

Aangezien ik bij een gespecialiseerd marktonderzoeksbureau werk dat zich richt op de bouw-, installatie- en doe-het-zelfmarkten, zal het geen verrassing zijn dat we de belangrijkste trends in elke markt volgen.

USP Marketing Consultancy maakt gebruik van zowel  multi-client onderzoek  als toegewijd marktonderzoek  om dit te faciliteren.

Omdat ik al een artikel schreef over de bouwtrends  en  home improvement trends, is het nu tijd om de installatiemarkt onder de loep te nemen. Als ik het over de installatiemarkt heb, bedoel ik zowel de elektrische als de HVAC-onderdelen. Deze markt op zich is erg interessant, het is traditioneel meer technologie gedreven dan laten we zeggen zijn tegenhanger van de 'algemene constructie'. Dat gezegd hebbende, hebben we de afgelopen jaren ook veel nieuwe ontwikkelingen in de algemene bouwsector gezien, zoals te lezen is in het eerder genoemde artikel.

Bij de focus op de Europese markt is het duidelijk dat de installatiemarkt in de meeste landen nog steeds als traditioneel kan worden gekarakteriseerd, zowel qua distributie als qua installateurs zelf. In dit artikel wil ik enkele belangrijke trends onder de aandacht brengen die een grote impact op de markt (zullen) hebben. Voor dit artikel heb ik informatie van de European Electrical Installation Monitor en de European Mechanical Installation Monitor gebruikt. Beide zijn multi-client studies gericht op installateurs op kwartaalbasis en ze zijn gebaseerd op kwantitatieve telefonische interviews.

Tekorten aan arbeidskrachten

De tussentijdse vooruitzichten voor de bouw- en installatiebranche zien er zeer rooskleurig uit. De vraag is groot en orderboeken lopen snel vol. Er dreigt echter een groot probleem aan de horizon (of in sommige landen is dit al een feit); Tekorten aan arbeidskrachten, zowel kwantitatief als kwalitatief van aard. In een van de eerste tranches van de European Mechanical Installation monitor vroegen we installateurs naar hun grootste problemen/zorgen van de toekomst. Het is niet verwonderlijk dat kwalitatieve tekorten aan arbeidskrachten het meest werden genoemd in alle landen (behalve in Frankrijk, waar het op de tweede plaats stond).

Waarom is dit dan zo'n groot probleem? Allereerst worden HVAC en elektrische installaties complexer. Dit betekent dat het vaardigheidsniveau van installateurs hoger moet zijn om aan steeds ingewikkeldere installatiesystemen te kunnen werken. De uitstroom van ervaren werknemers door pensionering wordt niet gecompenseerd met de instroom van jonge installateurs, zowel vanuit een kwalitatief (minder ervaren) als kwantitatief (de jongere generatie zal minder snel in de bouw willen werken).

Dit betekent dat het tekort aan arbeidskrachten alleen maar een groter probleem zal worden. Fabrikanten proberen dit al te bestrijden door eenvoudiger te installeren en plug and play-oplossingen aan te bieden. Bovendien zal de behoefte aan opleiding toenemen. In andere segmenten zien we dat een deel van het werk verschuift naar klusjesmannen of multi-geschoolde arbeiders. Voor de meer eenvoudige klussen zou dit ook in de installatiesector het geval kunnen zijn, maar ik denk dat het niet zoveel invloed zal hebben op de installatiemarkt als bijvoorbeeld de verfmarkt.

Hybride/totaal installateur

Een trend die in de hele bouwketen te zien is, is de toenemende vraag naar totale systeemleveranciers. Hiermee bedoel ik dat er een hogere vraag is naar oplossingen in plaats van alleen losse producten. Dit is ook het geval bij het bekijken van de daadwerkelijke constructie zelf. Er is een grotere vraag naar bedrijven die meer kunnen doen dan slechts een klein deel van het werk, maar eerder als systeempartner kunnen optreden.

Dit is ook het geval voor installatiewerkzaamheden. We zien duidelijk dat er meer installatiebedrijven zijn die zowel elektrische als HVAC-installatieactiviteiten aanbieden. Traditioneel werden deze diensten aangeboden door twee verschillende bedrijven, maar in landen als Nederland voert ongeveer 36% (gemiddeld 2017, op basis van 700 telefonische interviews) van HVAC-installateurs al elektrische klussen uit. Dit percentage neemt nog meer toe bij het inzoomen op de grotere installatiebedrijven.

Ook in andere landen is deze trend duidelijk zichtbaar, met gemiddeld 25% van de Europese HVAC-installateurs die ook elektrische klussen uitvoeren. In Duitsland en Polen is het aandeel HVAC-installateurs die ook elektrische klussen uitvoeren het laagst met respectievelijk 19% en 17%. Voor Duitsland is er een duidelijke reden waarom dit zoveel lager is, er is sprake van een striktere scheiding tussen HVAC en elektrische banen.

Als we het vanuit het perspectief van een elektrische installateur bekijken, zien we een vergelijkbare trend. In alle landen is meer dan 60% van de elektrische installateurs het eens met de stelling dat elektrotechnisch installateurs een aantal HVAC-vaardigheden moeten verwerven om in de toekomst complete slimme installaties aan te kunnen bieden.

Hoe zal dit zich ontwikkelen? Ik denk dat deze ontwikkeling zal worden voortgezet en zelfs zal versnellen. De gespecialiseerde groothandel, zoals Rexel, faciliteert al one-stop-shopping voor deze hybride / totale installateurs. Dit doen de groothandelaren door een reeks HVAC-producten aan te bieden naast hun kernactiviteit, namelijk het aanbieden van elektrische producten. Ik denk dat we in de toekomst meer hybride / totale installateurs zullen zien omdat de HVAC-installatie steeds elektrischer wordt/elektrische componenten heeft. Daarnaast is de trend om de voorkeur te geven aan een partner die de hele installatie kan installeren (dus zowel HVAC als elektrisch) ook van grote invloed hierop.

Slimme gebouwen en connectiviteit

Slimme gebouwen en connectiviteit zijn de afgelopen jaren aangekondigd als een van de belangrijkste trends in de markt. In de consumentenmarkt zijn eenvoudig te installeren producten zoals Nest-thermostaten en Ring-deurbellen behoorlijk succesvol geweest. Als we kijken naar de activiteiten van installatiebedrijven, is het duidelijk dat slimme producten en connectiviteit ook van invloed waren op hun bedrijf. Zowel de meeste elektrotechnische installateurs als HVAC-installateurs zijn (zeer) positief. Als het gaat om de daadwerkelijke installatie van slimme en verbonden producten op de elektrische markt, dan zien we dat Duitse (83%) en Nederlandse installateurs (75%) de koplopers zijn in Europa. In Frankrijk is de betrokkenheid van installateurs het laagst met 57% van de installateurs die betrokken zijn bij projecten die slimme of verbonden producten omvatten.

Het beeld is vergelijkbaar voor de HVAC-markt, de meerderheid van de installateurs is positief over de ontwikkelingen op dit gebied. Als het gaat om betrokkenheid bij projecten waar slimme of verbonden producten zijn toegepast, zijn de percentages lager dan bij de elektrische installateurs. Toch heeft de meerderheid van de HVAC-installateurs enige ervaring met het installeren van deze producten, behalve in Frankrijk (44%). Koplopers zijn Duitsland, Polen en Nederland (op de voet gevolgd door het Verenigd Koninkrijk).

Aankoopkanalen

De installatiesector is altijd (op enkele uitzonderingen na zoals het businessmodel van Viessmann) gekenmerkt door een drierichtingsdistributiebenadering. Dit geldt in feite ook voor de bouwsector als geheel. Hier zijn echter verschuivingen zichtbaar, de markt wordt steeds meer omnichannel. Voor zowel de HVAC als de elektrotechnische markt meten we regelmatig het aankoopgedrag van installateurs.

Als we kijken naar de HVAC-markt,is het kopen bij pure online spelers (alleen webshop) niet toegenomen, behalve in Nederland en Polen. In Nederland is dit aandeel het hoogst met 30% van de installateurs die via dit kanaal kopen. Deze Nederlandse installateurs geven daar ongeveer 3% van de portemonnee uit (share of wallet). Een van de belangrijkste redenen die de Poolse en Nederlandse installateurs hebben om bij pure online spelers te bestellen, is product beschikbaarheid (of het ontbreken daarvan bij de groothandel).

Daarover gesproken, de gespecialiseerde groothandel heeft nog steeds de meest dominante positie op de HVAC-markt en hun aandeel blijft stabiel. In Duitsland heeft de gespecialiseerde groothandel de sterkste positie. In totaal koopt bijna 100% van de Duitse installateurs daar en geven ze daar 85% van hun ‘share of the wallet’ daar uit. Op alle andere Europese markten behoudt de gespecialiseerde groothandel zijn sterke positie, maar er zijn verschillen per land als het gaat om hoe sterk die positie is.

Het op een na belangrijkste aankoopkanaal voor HVAC-producten in Europa is directe inkoop van fabrikanten. Het aandeel installateurs dat direct koopt is in de loop der jaren toegenomen, maar het aandeel van de portemonnee-uitgaven is min of meer stabiel. De enige uitzondering is het Verenigd Koninkrijk, waar het aandeel van de portemonnee-uitgaven rechtstreeks bij de fabrikant is toegenomen.

Als je naar de elektrische markt kijkt, is een vergelijkbaar beeld te zien. Nogmaals, de gespecialiseerde groothandel heeft de hoogste percentages in termen van installateurs die daar kopen en een deel van de portemonnee-uitgaven. In Duitsland zijn deze percentages het hoogst. Als het gaat om kopen bij pure online webwinkels, zijn de hoogste percentages te vinden in Nederland en Polen. Met betrekking tot directe inkoop bij fabrikanten is dit kanaal ook het op een na belangrijkste voor de elektrische markt.

Dus hoe zullen deze markten en het koopgedrag van de installateurs zich ontwikkelen? Persoonlijk denk ik dat de traditionele gespecialiseerde groothandel de komende jaren dominant zal blijven, vooral met de huidige marktsituatie. Installateurs zijn volgeboekt en gemak zal belangrijker zijn dan bodemprijzen. Hoe minder tijd er wordt besteed aan winkelen, hoe meer banen er kunnen worden uitgevoerd. In de meeste landen zien we dat steeds meer bestellingen bij de gespecialiseerde groothandel online worden gedaan. In Nederland is dit al het geval voor de helft van de bestellingen bij de gespecialiseerde groothandel. Nogmaals, er zijn verschillen tussen landen, maar de toename van online bestellen bij de gespecialiseerde groothandel is voor mij een indicator dat de installateurs tijd proberen te besparen. Het zal ook interessant zijn om te zien wat er zal gebeuren met meer directe verkoop van fabrikanten. Zullen meer bedrijven kanaalconflicten riskeren voor betere marges? Ik denk dat ze dat zullen doen en dat het een kwestie zal zijn van wanneer niet. Deze ontwikkeling kan echter nog vele jaren duren en er zullen aanzienlijke verschillen zijn in ontwikkelingen per land.

Andere trends

Er zijn nog veel meer trends in de markt, zoals digitalisering/BIM, diensten in plaats van producten, allemaal elektrisch en nog veel meer. De komende maanden komen deze onderwerpen aan bod in zowel de European Mechanical Installation Monitor als in de European Electrical Installation Monitor.

In het geval van vragen over het artikel of het onderzoek waarop het is gebaseerd, neem dan gerust contact met mij op via hoogenboom@usp-mc.nl

Meer informatie over de European Electrical Installation Monitor vindt u hier

De volgende onderwerpen zijn/zullen worden behandeld; Q1 2017 media oriëntatie  en consumptie, Q2 2017 toekomstige rol van de  groothandel, Q3 2017 liefde  merken, Q4 2017  slimme  gebouwen, Q1 2018  BIM en rekentools, Q2 2018  segmentatie, Q3 2018 directe inkoop van fabrikanten, Q4 2018 aankoopkanalen.

Meer informatie over de European Mechanical Installation Monitor vindt u hier

De volgende onderwerpen zijn/zullen worden uitgevoerd:

De volgende onderwerpen zijn/zullen worden behandeld; Q1 2017 Love brands, Q2 2017  smart buildings and connectivity, Q3 2017 purchase channels, Q4 2017 future role of the  wholesale, Q1 2018  BIM and calculation tools, Q2 2018 all electric, Q3 2018  direct buying  from manufacturers, Q4 2018  media orientation